Theater is een weerspiegeling van onze samenleving. Met theater kunnen we vrijelijk tot expressie komen over de dingen die ons vormen en bewegen. Dag van de Vrouwen had een ontmoeting met Paulette Smit. In haar dagelijks leven is ze actrice, toneelschrijfster en regisseur. Ze heeft een hele sterke focus op culturele diversiteit in het theater, waarvoor ze beloond is met de titel Ridder in de Orde van Oranje Nassau. En ook op Curaçao waar ze geboren is, ontving ze een trofee voor haar tomeloze inzet in de wereld van kunst en cultuur. Naast haar werk met Stichting Julius Leeft!, heeft zij ook bestuursfuncties bij de Amsterdamse Kunstraad waar ze voorzitter van de commissie cultuureducatie is, Theatergroep George en Eran, het Vlaams-Nederlands huis DeBuren en bij de Werkgroep Caribische Letteren. Paulette is tevens  adviseur van de Raad voor Cultuur. Ze heeft een zoon die een trotse Amsterdammer is en het interview met haar werd een boeiende dialoog over de theatermonoloog: Saida, de Liefde overleeft. 

geboren op Curaçao en op jonge leeftijd naar Nederland gegaan, hoe heb je dit ervaren?

Ik was 12 jaar en al gevormd op Curaçao, beschermd opgevoed en gelukkig. Het was een enorme overgang. Op Curaçao heerst het dorpse leven en nu kwam ik voor het eerst in een grote stad van een ander land met een totaal andere cultuur. Samen met mijn ouders en oudere zus, hebben we hier in Nederland een nieuw leven opgebouwd. Voor mijn moeder was dit moeilijk, want ik had leren fietsen en ging overal naar toe. Ik was

heel nieuwsgierig en wilde mijn nieuwe leefwereld verkennen, maar mijn moeder maakte zich weleens zorgen en had ons altijd streng opgevoed. Wat mij nu te binnen schiet zijn enkele Molukse jongens toen op school. Ze droegen van die pilotenjasjes en hadden legerkistjes aan. Ze vonden het nogal bijzonder dat ik van Curaçao kwam, en zonder dat we met elkaar omgingen was er altijd wel een begroeting wanneer we elkaar tegenkwamen. Dit was best wel subtiel, als een soort van brotherhood en ‘we zijn er voor je’. Ik had mij nooit zo in hun geschiedenis verdiept, totdat John Leerdam mij had gevraagd om teksten te schrijven voor een theaterstuk dat hij ging produceren. Dit ging over de treinkaping in de jaren zeventig en de rol van de Molukse gemeenschap in Nederland. Toen begreep ik pas dat ze mij groeten als ‘wij van een andere cultuur die ons hier moeten aanpassen'.

Kun je vereenzelvigen met wat vluchtelingen momenteel in Nederland ervaren?

Vereenzelvigen niet, maar ik moet nu wel aan mijn vader denken. Hij is van Joodse afkomst en destijds met zijn ouders weggetrokken vanwege de oorlog. Ze woonden in België, vluchtten daarna naar Frankrijk, om uiteindelijk via Spanje terecht te komen in Jamaica in een vluchtelingenkamp. Dit is niet te vergelijken met

de situatie zoals die tot nu toe in Europa speelt. Vanuit Jamaica kon mijn vader redelijk snel werk vinden op Curaçao, omdat hij in Frankrijk een opleiding tot bouwkundig tekenaar had gevolgd. Uiteindelijk is hij op Curaçao uitgegroeid als de nestor van de moderne Architectuur. Ik ben zelf op Curaçao geboren en kon meteen goed mee in de multiculturele samenleving. Door mijn Nederlandse vader en Antilliaanse moeder werd ik gevoed met verschillende tradities, normen en waarden. Dit was voor mij een normale situatie. Een aantal jaren geleden heb ik meegeschreven aan het toneelstuk over prins Claus. Dit werd toen in Carré uitgevoerd in aanwezigheid van Koninklijke familie. Prins Claus kon vroeger heel goed verwoorden hoe verschillende culturen ons kunnen verenigen. Over zijn eigen leven zei hij ooit: Navelstreng in Duitsland, hart in Afrika en ziel in Nederland. Wereldburger, Europeaan, Nederlander. En wat mijn leven betreft is de navelstreng verbonden aan Curaçao, ligt mijn hart deels in New York waar ik een tijd heb gewoond en gestudeerd, en in Amsterdam waar ik nu leef en waar ik mijn zoon heb zien opgroeien. Mijn ziel is niet aan een land gebonden, dit is voor mij een universeel gegeven. 

Van wie is deze uitspraak: ‘In jouw keuzes ligt jouw talent’ 

Dat is van Stella Adler! Ze was mijn docente bij de theateropleiding in New York. Zoals gezegd heb ik een tijd in New York gewoond en de vierjarige opleiding bij haar gevolgd. Vele bekende acteurs en actrices hebben bij haar de kneepjes van het vak geleerd, waaronder Marlon Brando. Stella was een excentrieke vrouw en heel streng. Je moest echt leven voor de kunst en ook goed nadenken over de keuzes die je ging maken, want ze had gelijk; daar ligt je talent. Ik heb veel van haar geleerd, vooral met het interpreteren van tekst. Je moet je fantasie de ruimte kunnen geven en inspiratie halen uit je eigen ervaringen. En mocht je bepaalde ervaringen niet hebben meegemaakt, kijk dan goed naar anderen in je omgeving. Dit klinkt eenvoudig, maar er komt veel meer bij kijken dan je zou denken. Met haar werkmethode en visie, kom je al snel op de inzichten die een regisseur moet hebben in het lezen en vormgeven van een theaterstuk, maar als acteur heb je daar heel veel aan.. Haar toneellessen waren ook levenslessen. 

Wie is je grote voorbeeld in film of theater, en kun je ook aangeven waarom je dat vindt?

Ik heb veel bewondering voor Meryl Streep. Ze is als een kameleon in haar vak. Acteurs en actrices worden vaak gecast op kenmerkende rollen waar ze goed in zijn. Maar Meryl Streep, die kan alles en dan ook echt goed! Het is niet voor niets, dat ze zoveel prijzen heeft gewonnen, waaronder drie Oscars. Daarnaast wil ik nog een voorbeeld noemen en dat is Viola Davis. Behalve haar rollen in films speelt ze ook in tv-series. Viola Davis vind ik zo goed door de ingetogenheid van haar acteerwerk. Ze heeft in haar vak vele prijzen gewonnen, waaronder een Emmy en is twee keer genomineerd geweest voor een Oscar. Tijdens alle commotie over de Oscaruitreiking nam ze het trouwens op voor haar zwarte collega’s. Ze vond dat er te weinig zwarte acteurs genomineerd waren. Ze gaf daarbij wel aan, dat het probleem met name ligt bij de filmindustrie en niet bij de Oscar Academy. 

Je hebt vooral veel ervaring met theater, maar ook met tv, wat vind je leuker?

Theater vind ik het leukst om te doen. Hierbij heb je direct contact en interactie met het publiek, bovendien is iedere voorstelling weer anders. Bij tv heb je dat niet. Ik heb onder meer een gastrol gehad in Goede Tijden, Slechte Tijden en Medisch Centrum West. En ook al is dit leuk werk, je maakt lange dagen waarbij je veel moet wachten totdat je aan de beurt bent. Wel vind ik de effecten die worden gebruikt bij film en tv producties heel interessant en soms ook mooi om te zien.

Is er een rode draad te vinden in alles wat je tot nu toe hebt gedaan?

Dat kun je denk ik vinden in de personages die ik heb gespeeld. Het zijn vaak vrouwen die niet passen in hun omgeving. Er is dan veelal sprake van een gespannen situatie binnen familie, cultuur of leefomgeving. Een mooi voorbeeld is de rol die ik heb gespeeld van onze toenmalige  koningin  Juliana. Want zij wilde namelijk helemaal niet zijn waar ze geboren is, maar je bent wel koningin. Hoe ga je daarmee om?

interview paulette smit bij dagvandevrouwen.nl
voorstelling Saida, de liefde overleeft - foto: Jean van Lingen

Vanuit de Stichting Julius Leeft! waarmee ik samenwerk in producties voor theater, willen we moeilijke thema’s en pijnpunten in de Nederlandse geschiedenis bespreekbaar maken. Maar dan wel zodanig, dat mensen met een goed gevoel naar huis gaan. Je moet het luchtig houden.

Je bent op theatertour met ‘Saida, de liefde overleeft’, kun je daar iets over vertellen? 

Zeker, het is een theatermonoloog in Caribische sfeer, waarbij je op de achtergrond historische filmbeelden ziet over de Antillen. Ik speel de rol van Saida, en dit spreek je uit als Sajda. Ze is een alleenstaande moeder die terugkijkt op haar bewogen leven, en ze wordt ter verantwoording geroepen bij de rechter. Dit gaat over de onverklaarbare dood van haar man Rudy. Hij was haar grote liefde, maar ze had hem nooit alleen voor zichzelf. In haar leefwereld speelt manipulatie en de verleiding een grote rol, waarin ze voor haar kinderen en zichzelf moet opkomen. Ze is slachtoffer en tegelijk een femme fatale.

In hoeverre kun je jezelf herkennen in het karakter van de rol Saida?

In het karakter kan ik mij wel herkennen, maar niet in de keuzes die zij maakt. Ze kiest ervoor om bij haar man te blijven, die haar niet trouw was. Ze bleef bij hem omdat ze samen hadden gestreden voor een plek in de maatschappij en wilde ook voor hem en zichzelf geen gezichtsverlies leiden naar haar familie toe, maar bovenal omdat ze dezelfde ‘ziel’ hadden. Saida is een sterke vrouw met humor. Daadkrachtig, gepassioneerd en oplossingsgericht. En ondanks de vernederingen gaat ze door, want ze houdt vreselijk veel van hem en ze hebben ook kinderen. Maar ze gaat daarvoor heel ver in de opoffering van zichzelf. 

Waar haal je de inspiratie vandaan, om iedere keer Saida met overtuiging te kunnen spelen?

Ik heb veel vrouwen zo gezien en meegemaakt en put inspiratie uit de woede, het verdriet en ook de humor. We hebben in Curaçao een kleine theatertour gedaan met de monoloog Saida, waaronder in buurthuizen. Er

was veel herkenning en na de show was er ruimte voor dialoog met de vrouwen. De verhalen kwamen toen los. Ik heb dit ervaren als een warm bad, want het ging om de inhoud. Ik werd niet beoordeeld op mijn afkomst, of dat ik geen zwarte actrice zou zijn, die had meegemaakt wat Saida heeft meegemaakt. Het ging om het verhaal dat werd verteld, en dat vonden die vrouwen belangrijk. Iedereen moet van alles kunnen spelen en wij moeten daarin het goede voorbeeld geven, zegt regisseur John Leerdam altijd. We hebben op Curaçao ook gespeeld in een chique hotel en in een regulier theater. Zo kregen we een goed beeld van hoe dit stuk werd ontvangen in de breedte. Een mooie en leerzame ervaring. 

Waarom hebben jullie met saida gekozen voor de Film Noir-methode?

Dit idee is gekomen van John, een regiekeuze waarin een vrouw wordt neergezet als de verleidster in een psychologische strijd met zichzelf en haar omgeving. Het wordt ook gekenmerkt door tragiek en dat sluit aan op het leven van veel alleenstaande vrouwen die zich afvragen wat beter is; leven zonder partner en de liefde missen, of met partner en daarin vaak de liefde missen. Bij de Film Noir zie je meestal dat de hoofdfiguur ten onder gaat, maar dat is niet zo met deze productie. Dit is een Caribische variant en daarin zit altijd hoop met humor. In dit geval is het de man die overlijdt, maar de vrouw gaat door, een nieuwe toekomst tegemoet. 

Waarom heb je dit theaterstuk geschreven, en wat wil je hiermee bereiken?

Dit is op verzoek van John geweest. Hij wil daarmee aandacht schenken aan de problemen die Caribische vrouwen ervaren wanneer ze worden geconfronteerd met ontrouw en armoede. En daarmee ook laten zien wat voor gevolgen dat heeft voor betrokken kinderen. Mijn rol is ook herkenbaar voor vrouwen elders in de wereld. Het is een universeel thema en we hebben in de praktijk gemerkt dat hier behoefte aan is. Niet alleen voor alleenstaande vrouwen met kinderen, ook voor gezinnen en partners is het inspirerend en leerzaam.

Je schrijft, acteert en regisseert al lang, heb je weleens overwogen om iets anders te doen?

Ik heb er weleens over nagedacht om totaal iets anders te doen, bijvoorbeeld door een leuke winkel te openen of een restaurant. Dat laatste is mij ingegeven door de locatie 'World of Food' in Amsterdam Zuid-Oost. Hier kun je veel gevarieerde Caribische gerechten krijgen, heel lekker! Maar ik heb hiermee uiteindelijk niets gedaan, want daar komt natuurlijk veel bij kijken en mijn hart ligt toch wel bij het theater.

Heb je een lijfspreuk of iets anders wat voor jou persoonlijk belangrijk is?


"si bo ke, bo por"


Dit zei mijn vader altijd. Het is Papiaments voor 'willen is kunnen'. Een lijfspreuk dat ik ook in mijn dagelijks leven gebruik. Er gaat iets positiefs vanuit, en dat je niet moet wachten totdat er iets gaat gebeuren, maar actie onderneemt als je wat wilt bereiken!

Als dit op je pad ligt, zou je dan voorgoed terug willen naar Curaçao?

Nee, dat niet. Mijn zus heeft dat wel gedaan en is blij dat ze die stap heeft genomen. Wat ik wel op Curaçao zou willen doen, is het realiseren van diverse artistieke projecten met lokaal talent. Een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van kunst en cultuur. Dat lijkt mij mooi en ook heel leuk om te doen. Maar ik blijf vooral optreden in het Nederlands theatercircuit en dat doe ik met de Stichting Julius Leeft! De Caraïben lonken wel, want we hebben daar hele goede ervaringen, dus wie weet gaat dat ook nog gebeuren... 


Over ons   Contact   Cookies   Privacy   Auteursrecht  Nieuwsbrief  Dag van de Vrouwen © 2018
KvK-nr: 68172583 Btw-nr: NL857331711B01  Van Eeghenlaan 27 1071 EN Amsterdam